Mensen met dementie en laaggeletterdheid

Laatst bijgewerkt op: 19-08-2026

Wat is eigenlijk laaggeletterdheid? Hoe herken je het? Lees wat helpt om informatie duidelijker te maken voor iemand met dementie.

Mensen met laaggeletterdheid hebben moeite met het lezen, begrijpen en toepassen van informatie, zoals medische informatie. Hierdoor missen zij vaardigheden om goede keuzes te maken over hun eigen gezondheid en zorg. Zij vallen daardoor onder de groep van mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.

Feiten en cijfers vanuit het landelijk expertisecentrum Pharos:

3 miljoen mensen in Nederland hebben moeite met lezen en schrijven.
Bijna 1 op de 5 mensen boven de 12 jaar in Nederland heeft beperkte digitale vaardigheden.
35% van de volwassen Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden.

Signalen en diagnose

Mensen met dementie en mensen met laaggeletterdheid hebben vaak moeite met dezelfde dingen. Daarom is het moeilijk om bij mensen met laaggeletterdheid dementie vast te stellen. Signalen van laaggeletterdheid en dementie die erg op elkaar lijken zijn bijvoorbeeld:

het vergeten van afspraken;
het niet begrijpen van een uitleg;
moeite hebben met het invullen van formulieren;
het niet begrijpen van dagelijkse informatie, zoals: het lezen van een wijziging op het bord op het station als de trein niet rijdt.

Deze signalen kunnen komen door geheugenproblemen, maar ook door moeite met lezen en schrijven. Om de juiste diagnose te stellen, is het belangrijk om rustig door te vragen. Deze tips helpen daarbij:

Gebruik eenvoudige woorden.
Geef informatie stap voor stap en stel steeds 1 vraag tegelijk.
Vraag iemand in eigen woorden te vertellen wat er is besproken. Zo weet je of de uitleg duidelijk was.

Alledaags leven met dementie

Laaggeletterdheid kan het dagelijks leven moeilijker maken. Denk aan het lezen van medicijninformatie, brieven, folders of een agenda. Bij dementie wordt dit vaak nog lastiger. Mensen raken dan sneller het overzicht kwijt.

Maak informatie simpeler met afbeeldingen

Afbeeldingen, pictogrammen, kleuren en korte stappen helpen om informatie te versimpelen. Voorbeelden van het begrijpelijk maken van informatie zijn:

een weekplanning met foto's van activiteiten;
pictogrammen voor eten, medicijnen of afspraken;
een afbeelding die laat zien hoe een onderzoek verloopt;
eenvoudige illustraties van het lichaam of veelvoorkomende klachten.

Zorg en ondersteuning

Veel mensen vertellen anderen niet dat zij moeite hebben met lezen en schrijven. Dit komt vaak door schaamte. Hierdoor vermijden mensen met laaggeletterdheid situaties waarin zij moeten lezen of schrijven. En zoeken zij minder snel hulp of missen zij informatie die voor hen belangrijk is. Een veilige en respectvolle benadering van zorgprofessionals helpt om deze schaamte te verminderen.

Eenvoudige tips die hierbij kunnen helpen:

Maak laaggeletterdheid bespreekbaar zonder oordeel.
Benoem dat veel mensen moeite hebben met lezen en schrijven.
Ga niet uit van aannames. Ontdek in het gesprek wat iemand nodig heeft en zelf wel of niet meer kan.
Zoek samen naar een vorm van informatie die past bij de persoon.

Tips voor zorgprofessionals

Je weet dat een cliënt laaggeletterd is of beperkte gezondheidsvaardigheden heeft. Zo pas je je communicatie aan:

Stop niet te veel boodschappen of adviezen in 1 consult. Je kunt een cliënt beter een aantal keer kort laten langskomen.
Gebruik geen beeldspraak en uitdrukkingen.
Stel open vragen, geen vragen waar de cliënt alleen ja of nee op kan antwoorden.
Herhaal de boodschap en de kernpunten aan het einde van het consult.

Samenwerking in de regio

Mensen die laaggeletterd zijn, vinden niet altijd vanzelf hun weg naar zorg en ondersteuning. Samenwerking met bibliotheken, taalhuizen en gemeenten helpen om deze mensen beter te bereiken. Zij bieden hulp bij taal, digitale vaardigheden en het vinden van informatie. Voor mensen met dementie en hun naasten kunnen deze organisaties een waardevolle plek zijn om ondersteuning te krijgen of informatie te vinden.

Ook dementienetwerken, welzijnsorganisaties en vrijwilligers spelen een belangrijke rol. Door informatie op verschillende manieren aan te bieden en actief verbinding te zoeken, maak je ondersteuning toegankelijker.