Onvrijwillige zorg thuis
Laatst bijgewerkt op: 15-01-2026
De Wet zorg en dwang (Wzd) kennen we vaak vanuit zorginstellingen, maar ook thuis speelt deze wet een rol. Hoe ga je om met onvrijwillige zorg in de thuissituatie? Welke rol hebben mantelzorgers en casemanagers? En ben je je bewust van de regels als je bijvoorbeeld ’s nachts de deur op slot doet om iemand tegen dwalen te beschermen? Op deze pagina lees je meer over onvrijwillige zorg en hoe de Wzd thuis werkt, welke afspraken belangrijk zijn en met wie je hierover kunt overleggen.
De Wzd geldt sinds 2020 voor mensen met dementie. De wet gaat over onvrijwillige zorg of opname. Het uitgangspunt is: 'Nee, tenzij…'. Dat betekent dat zorg meestal vrijwillig moet zijn. Onvrijwillige zorg mag alleen als het echt niet anders kan, bijvoorbeeld om iemand ernstig te beschermen. De wet daagt ons uit om naar andere alternatieven of oplossingen te kijken, voordat we onvrijwillige zorg geven.
Meer over de Wzd
Wanneer speelt de Wzd in de thuissituatie?
De Wzd speelt ook in de thuissituatie, maar hier staan we niet altijd bij stil. De wet geldt zodra er zorg wordt gegeven zonder toestemming van de persoon met dementie, of wanneer deze persoon zich hiertegen verzet. Dit kan ook gaan om kleine, goedbedoelde maatregelen. In de thuissituatie zijn dit bijvoorbeeld:
- medicatie geven zonder toestemming, om onrust of slecht slapen te verminderen;
- een gps gebruiken zonder instemming, om iemand te kunnen volgen;
- vrijheid beperken, zoals iemand niet alleen naar buiten laten gaan;
- steeds toezicht houden, terwijl de persoon dat niet wil.
Meer informatie over de Wzd vind je op de website van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
De rol van de casemanagers dementie
Tijdens een huisbezoek is het belangrijk om de Wzd te bespreken, omdat mensen met dementie en hun naasten vaak niet weten wat deze wet betekent. De casemanager dementie heeft een belangrijke rol bij de Wzd. De taken van de casemanager zijn:
- signaleren wanneer er sprake is van (mogelijke) onvrijwillige zorg;
- uitleg geven over de Wzd aan de persoon met dementie en de naasten;
- het gesprek aangaan over wensen, grenzen en veiligheid;
- samen zoeken naar vrijwillige en minder ingrijpende oplossingen;
- afspraken vastleggen in het zorgplan;
- overleggen met de huisarts of specialist ouderengeneeskunde;
- afstemmen met mantelzorgers en andere betrokken zorgverleners.
Zo draagt de casemanager bij aan zorg die zo veel mogelijk vrijwillig, veilig en passend is.
Hoe bespreek je onvrijwillige zorg?
Onvrijwillige zorg kan een lastig onderwerp zijn om te bespreken. Daarom heeft Vilans de toolkit 'Praat NU over onvrijwillige zorg thuis' ontwikkeld om casemanagers te ondersteunen bij het gesprek over onvrijwillige zorg. Zo kunnen ze uitleg geven over veranderingen in gedrag door dementie en samen met de persoon met dementie en zijn of haar mantelzorger kijken hoe ze hiermee omgaan.
Naar de toolkit
Lees meer
Er zijn verschillende artikelen die laten zien hoe de Wzd in de thuissituatie werkt en onvrijwillige zorg kan voorkomen. Deze artikelen geven praktische voorbeelden, tips en inzichten voor zorgverleners en casemanagers.