Tips voor casemanagers: gesprek aangaan over intimiteit en seksualiteit bij dementie

Tip 1: Intimiteit en seksualiteit bespreekbaar maken begint bij jezelf

Voordat je als casemanager het gesprek aangaat met mensen met dementie en hun partner over intimiteit en seksualiteit, is het belangrijk dat je zelf vertrouwd raakt met dit onderwerp. Je eigen comfort, openheid en houding bepalen in grote mate hoe veilig een ander zich voelt om hierover te praten. Wanneer jij je op je gemak voelt, nodig je de ander uit om dat ook te zijn. Het ontwikkelen van die openheid vraagt oefening en bewustwording.

Tip 2: Neem het initiatief en normaliseer het onderwerp

Start als casemanager zelf het gesprek over intimiteit en seksualiteit en wacht niet tot anderen dit doen. Mensen met dementie, hun partners en naasten brengen dit onderwerp vaak niet uit zichzelf ter sprake, omdat het gevoelig of gênant kan voelen. Juist daarom is het belangrijk dat jij het onderwerp normaliseert en vanaf het begin van het contact laat zien dat het bespreekbaar is.

Tip 3: Creëer een veilige en respectvolle gesprekssetting

Zorg voor een rustige en veilige omgeving waarin het gesprek kan plaatsvinden. Vraag altijd toestemming om het onderwerp te bespreken en geef ruimte om ook ‘nee’ te zeggen. Benoem dat het een gevoelig onderwerp kan zijn, zowel voor de persoon met dementie als voor jou als professional. Dit helpt om spanning te erkennen en maakt het gemakkelijker om het gesprek toch aan te gaan. Bijvoorbeeld: ‘Is het oké als we het ook hebben over intimiteit of nabijheid?’.

Tip 4: Sluit aan bij taal, beleving en de veranderende relatie

Gebruik woorden die passen bij de persoon met dementie en diens partner. Soms voelt het woord ‘intimiteit’ prettiger dan ‘seksualiteit’, omdat het breder is en ook nabijheid, aanraking, knuffelen en emotionele verbondenheid omvat. Verken daarnaast hoe de relatie verandert door dementie. Rollen kunnen verschuiven, bijvoorbeeld wanneer een partner meer zorgverlener wordt. Dit kan invloed hebben op de gelijkwaardigheid en verbondenheid binnen de relatie. Stel open vragen en luister actief, zoals: ‘Wat betekent nabijheid of intimiteit voor u?’ en ‘Wat is daarin veranderd sinds de dementie?’.

Tip 5: Onderzoek behoeften, signalen en respecteer grenzen

Behoeften aan intimiteit en seksualiteit kunnen veranderen door dementie, zowel bij de persoon met dementie als bij de partner. Soms sluiten wensen niet meer op elkaar aan. Onderzoek daarom wat gedrag of signalen betekenen: gaat het om seksualiteit, behoefte aan nabijheid, aandacht of emotionele verbinding? Tegelijk is het belangrijk grenzen te bewaken en te respecteren, ook wanneer gedrag verandert. Vraag bijvoorbeeld: ‘Wat voelt voor u prettig en wat juist niet?’.

Tip 6: Werk samen, ondersteun en blijf in gesprek

Blijf het onderwerp op verschillende momenten bespreken, omdat vertrouwen tijd nodig heeft om te groeien. Neem ook bij naasten het initiatief, want ook zij ervaren vaak drempels om hierover te praten. Besteed aandacht aan privacy, wat verder gaat dan alleen een gesloten deur en ook gaat over een gevoel van veiligheid en ruimte voor nabijheid. Werk indien nodig samen met andere professionals, zoals een huisarts, seksuoloog of psycholoog. Kijk daarnaast naar alternatieve vormen van intimiteit, zoals aanraking, knuffelen of praktische ondersteuning. Plan bewust een vervolgmoment, bijvoorbeeld: ‘Zullen we hier over een paar weken nog eens op terugkomen?’ En betrek naasten met vragen als: ‘Wat helpt u om hiermee om te gaan?’.