Wat bespreek je over onvrijwillige zorg?

De volgende onderwerpen kun je bespreken met de persoon met dementie:  

• Wensen over zorg en ondersteuning: bespreek én observeer welke wensen de persoon met dementie heeft over de zorg en ondersteuning die hij in de toekomst misschien nodig gaat hebben. Vraag wat de persoon met dementie graag zo lang mogelijk zelf wil blijven doen. Vraag bijvoorbeeld:  
  • Wat vind je belangrijk om zo lang mogelijk te blijven doen?
  • Wat geeft voor jou betekenis aan de dag?
• Wat is onvrijwillige zorg: leg uit dat dit zorg is die gegeven wordt door een zorgprofessional en waartegen de persoon met dementie zich verzet of niet mee instemt. Voorbeelden van onvrijwillige zorg zijn: geen adl-zorg willen, niet naar dagbesteding willen of medicatie weigeren. Lees meer over onvrijwillige zorg.    
• Risico’s en ernstig nadeel: wanneer mag iets een risico zijn en wanneer wordt het ernstig nadeel? Hoever ga je mee in het verzet of de weigering van de persoon met dementie? Een voorbeeld: iemand kan weigeren om geholpen te worden bij het douchen. Je zet als alternatief verzorgend wassen in. Ga je volledig over op verzorgend wassen of wordt er toch minimaal een keer per week gedoucht?  
• Zoek naar alternatieven voor onvrijwillige zorg: er zijn veel mogelijkheden waardoor onvrijwillige zorg voorkomen of uitgesteld kan worden:  
  • Betekenisvolle invulling van de dag. Denk aan uitstapjes, klusjes in en om huis, wandelmaatje, kunstclub of bezoek aan vrienden en familie.
  • Technische hulpmiddelen, zoals Medido, gps/SOS-horloge, Tessa, slimme deuren, sleutelkastjes of Sensara. Daarnaast vind je nog meer voorbeelden in de Alternatievenbundel van Vilans.  
• Cliëntenvertrouwenspersoon Wzd: benoem dat de persoon met dementie en de mantelzorger in gesprek kunnen met een cliëntenvertrouwenspersoon Wzd. Die kan hen helpen bij alle vragen die zij hebben over onvrijwillige zorg. Lees meer op Stemgever, de organisatie van cliëntvertrouwenspersonen onvrijwillige zorg.  

Tip: leg het belang uit van het zoveel mogelijk vastleggen van juridische zaken in een levenstestament. Wanneer er een levenstestament is waarin duidelijk staat wie mag beslissen en wat de wensen zijn kunnen zorgverleners ook beter handelen wanneer er onvrijwillige zorg of een onvrijwillige opname nodig is. Lees meer over een levenstestament op de website van Dementie.nl. 

Onderwerpen om in gesprek te gaan met de mantelzorger

Ga met de mantelzorger in gesprek over de volgende onderwerpen:

• Omgaan met de persoon met dementie: bespreek met de mantelzorger hoe hij met de persoon met dementie omgaat. Welke manier van omgaan is helpend? Mogelijk kun je dit ook zelf toepassen, waardoor onvrijwillige zorg kan worden voorkomen. 
• Onvrijwillige zorg door mantelzorger: vanuit de Wet zorg en dwang (Wzd) mag de familie onvrijwillige zorg geven. Hier is geen wettelijk kader voor. Toch is het belangrijk om hier als zorgprofessional alert op te zijn. Dit type zorg gaat vaak over de persoonlijke grenzen van mantelzorgers heen en kan een risico zijn voor een crisis in de thuissituatie.  
• Overbelasting van de mantelzorger: de mantelzorger kan steeds meer overbelast raken. Als zorgprofessional is het van belang om dit te weten, zodat je tijdig een ondersteunend gesprek kan bieden, zorg en ondersteuning kan overnemen of logeer- of respijtzorg in kan zetten. Hiermee kun je crisis en (onvrijwillige) verhuizing naar het verpleeghuis voorkomen. Een mantelzorger geeft een voorbeeld van overbelasting: ‘Ik had vroeger een eigen winkeltje en maakte sieraden. Dat doe ik nu allemaal niet meer. In het begin ging ik 1 keer per week bij hem langs. Toen werd het 2 keer, daarna 3 keer en uiteindelijk 4 keer per week. Het werd steeds meer. Soms denk ik wel eens: hoe lang houd ik dit nog vol en hoe lang gaat dit nog zo door?'

Vragen aan de mantelzorger

De volgende vragen kunnen je helpen om onderwerpen als onvrijwillige zorg door de mantelzorger of overbelasting van de mantelzorger te bespreken: 

• Is er energie en geduld om de partner aan te sporen tot actie, bijvoorbeeld om naar dagbesteding toe te gaan?  
• Is er genoeg tijd en ruimte om voor zichzelf te zorgen en om te kunnen opladen?  
• Welke emoties zijn er? De mantelzorger ervaart veranderingen in de relatie en verlies, door dementie van de partner.  
• Welke steun geeft het netwerk? Veel mantelzorgers voelen zich niet voldoende gesteund door familie, kinderen of vrienden. Ruim de helft durft niet om hulp te vragen. Anderzijds zien mensen in hun omgeving de impact niet omdat tijdens bezoeken niet alles zichtbaar is.  
• Is er sprake van huiselijk geweld en onveiligheid thuis? De mantelzorger zelf kan uit onmacht en overbelasting de persoon met dementie té hardhandig behandelen. Andersom kan ook: de persoon met dementie pleegt huiselijk geweld. Een mantelzorger geeft een voorbeeld van onveiligheid thuis: ‘Het zorgen voor mijn vrouw wordt me soms te veel. Uit onmacht schiet ik dan uit en begin ik te schreeuwen. Ik weet dat het niet helpt en dat zij erg van streek raakt. Toch kan ik het niet altijd tegenhouden. Fysiek word ik nooit agressief, maar verbaal wel. Daarna valt mijn vrouw stil en trek ik me terug om af te koelen. Ik zou willen dat ik dat beter kon beheersen.’

Bespreek ook moeilijke en gevoelige onderwerpen, zoals het levenseinde en seksualiteit en intimiteit. Lees meer bij Stervensfase en nazorg en lees meer bij Intimiteit en seksualiteit bij dementie.  

Bron

Vilans