Verhuizing naar verpleeghuis in eerste plaats een sociale gebeurtenis

De verhuizing naar een woonzorglocatie vraagt om meer dan een goede praktische voorbereiding. Juist persoonlijke gewoonten, vertrouwde contacten en de rol van naasten verdienen aandacht. Mark Clarijs, netwerkregisseur van het Netwerk Dementie Noordwest-Veluwe, vertelt waarom het helpt om de verhuizing vooral als een sociale gebeurtenis te benaderen.

Wat was de aanleiding voor dit project?

‘De overgang van de thuissituatie naar het verpleeghuis stond al lang op het lijstje van de partners in ons netwerk. Dit is iets wat je niet als één organisatie kunt oppakken, maar samen moet doen’, vertelt Mark.

‘Aanvankelijk wilden we direct toewerken naar een checklist of procedure. Uiteindelijk besloten we eerst stil te staan bij wat deze verandering betekent voor mensen met dementie en hun naasten. Daarom betrokken we hen actief bij het project. De externe projectleiders hebben de eerste opbrengsten met behulp van een tentoonstelling voorgelegd aan mensen die het verhuisproces zelf hebben meegemaakt. Dit dwong ons om de inzichten in gewone mensentaal te verwoorden. De leefwereld kwam zo centraal te staan en niet de systeemwereld van de professionals.’

Wat waren belangrijke inzichten die deze samenwerking opleverde?

Mark: ‘Vooral dat de overgang van de thuissituatie naar een verpleeghuis een sociale gebeurtenis is. Het is een grote verandering in iemands leven, zowel voor mensen met dementie als voor hun naasten. Bovendien is de verhuizing geen eindpunt, maar een nieuwe start. Ook de zorgverleners moeten zich aanpassen aan de nieuwe situatie.’

‘We zagen ook dat de verhuizing voor de partner een grote overgang kan zijn. Daar mogen we nog wel wat meer aandacht voor hebben. Dat gaat bijvoorbeeld over de rol die je als naaste krijgt, of niet krijgt, in het verpleeghuis. Het is niet altijd direct duidelijk wat de woonzorglocatie van de naasten verwacht. Het is belangrijk om hierover samen in gesprek te gaan en afspraken te maken. Zo kan iemand die al dertig jaar naar dezelfde kapper of pedicure gaat, dat contact gewoon behouden. Ook sociale activiteiten, zoals zingen in een koor, kunnen vaak doorgaan, eventueel met hulp van de partner of andere naasten. Zo blijft het vertrouwde leven zo veel mogelijk behouden, ook na de verhuizing.’

Kwamen jullie uiteindelijk uit op een checklist of een soort ‘gouden standaard’ voor de verhuizing?

‘Iedere situatie is anders en dat betekent dat iedere verhuizing ook weer anders is. Daarom is het belangrijk om niet uit te gaan van een standaardaanpak, maar je te verdiepen in de persoon met dementie en diens naasten. Wie zijn zij en wat vinden zij belangrijk?’ 

Mark geeft een voorbeeld: ‘Iemand kan door het vorderen van dementie terugvallen in oude patronen, zoals om 5 uur ’s ochtends opstaan. Je kunt proberen diegene weer naar bed te brengen, maar als dit een vertrouwd ritme is, hoeft dat niet. Als je iemands gewoonten en routines kent, kun je beter met onbegrepen gedrag omgaan en onrust voorkomen.’

Wat heeft het project in de praktijk veranderd?

‘Ik hoor casemanagers dementie en anderen de laatste tijd amper meer spreken over een “opname”, maar over een “verhuizing”. Ook gebruiken we vaker het woord “woonzorglocatie” in plaats van “verpleeghuis”. Het is immers een plek waar je gaat wonen en waar je passende zorg krijgt. Dat sluit beter aan bij de realiteit zoals mensen die ervaren.’

‘Woorden doen ertoe’, benadrukt Mark. ‘Als we consequent met elkaar in deze taal van de leefwereld spreken, gaan we dementie minder vanuit medisch oogpunt benaderen en meer vanuit sociaal oogpunt. Dat is precies wat de nieuwe zorgstandaard ook benadrukt: het gaat om “leven met dementie”.’

Welke uitdagingen zie je in de toekomst?

Mark: ‘De casemanager dementie komt nog te vaak pas in beeld voor het stellen van de Wlz-indicatie, die nodig is voor de verhuizing. Eigenlijk is dat dus te laat om je werk als casemanager goed te doen. Dan is er nog maar weinig tijd om de verhuizing goed voor te bereiden en de persoon met dementie, diens gewoonten en dagelijkse routines goed te leren kennen.’

’Verder heb ik het idee dat we te weinig aandacht hebben voor alleenstaande mensen met dementie. Dat is een grote groep, tot wel 50 procent in stedelijke gebieden. We zien hen bij diverse activiteiten weinig. Als we als professionals met elkaar praten over mensen met dementie, gaat het vooral over mensen die een partner hebben. Maar de realiteit is dat veel mensen helemaal geen partner hebben. Hebben we alleenstaanden met dementie wel op tijd en goed in beeld? Ook voor de verhuizing naar een verpleeghuis is dat van belang. Wie trekt bijvoorbeeld aan de bel als het tijd is voor die verhuizing?’

Hoe zijn de inzichten uit jullie publicatie ‘Een zachte landing na verhuizing’ geland in het netwerk?

‘In alle 7 gemeenten in onze regio brengen koppels van casemanagers de inzichten onder de aandacht. Dat doen zij bijvoorbeeld tijdens multidisciplinaire overleggen met huisartsen. In 3 gemeenten is het onderwerp ook besproken tijdens bijeenkomsten van de Alzheimer Trefpunten. Zo neem je ook de vrijwilligers die daar werken mee in het nieuwe denken, de nieuwe taal en het nieuwe doen. Vooraf hadden we niet kunnen bedenken dat een project dit allemaal in gang zou kunnen zetten’, besluit Mark.