Deel deze pagina via:
Hoe gemeente Katwijk mantelzorgers en naasten betrekt bij beleid
Gepubliceerd op:
Hoe zorgen gemeenten ervoor dat ondersteuning daadwerkelijk aansluit bij wat mantelzorgers en naasten nodig hebben? De gemeente Katwijk kiest bewust voor een samenwerking met en de inbreng van mantelzorgers bij beleidsvorming. In dit praktijkverhaal delen zij hun aanpak.
Het aanbod is er vaak wel, de weg ernaartoe niet altijd
Voor mantelzorgers van mensen met dementie is het vinden van passende ondersteuning niet vanzelfsprekend. Zij hebben vaak te maken met verschillende organisaties, regelingen en professionals. Juist het organiseren en afstemmen van ondersteuning kost veel tijd en energie, en voorzieningen zoals respijtzorg worden daardoor niet altijd benut.
Daar komt bij dat behoeften veranderen tijdens het dementietraject. De vragen die spelen kort na een diagnose verschillen van de vragen die ontstaan wanneer de zorg intensiever wordt. Dat vraagt om ondersteuning die meebeweegt met de situatie van mensen.
De rol van naasten in de Zorgstandaard Dementie
In de Zorgstandaard Dementie worden naasten nadrukkelijk gezien als een doelgroep met eigen waarden, wensen, behoeften en ondersteuningsvragen. Goede ondersteuning bij dementie vraagt daarom niet alleen aandacht voor de persoon met dementie, maar ook voor de mensen om hem of haar heen.
Niet over, maar met mantelzorgers
Juist daarom koos de gemeente Katwijk ervoor om mantelzorgers actief te betrekken bij de ontwikkeling van beleid. Niet door alleen behoeften op te halen, maar door samen met mantelzorgers te verkennen wat zij in de praktijk tegenkomen en welke ondersteuning voor hen daadwerkelijk verschil maakt.
Laura Methorst, ouderenadviseur en projectleider bij Welzijnskwartier in Katwijk, vertelt dat er in de gemeente veel aandacht gaat naar mantelzorgers: ‘Onze aanpak is daarbij is vrij uniek. Het helpt ook dat de beleidsregisseur “Vitaal ouder worden en mantelzorg” van de gemeente Katwijk heel bevlogen en betrokken is.’
De gemeente organiseerde rondetafelgesprekken met mantelzorgers. In deze gesprekken konden mantelzorgers vertellen waar zij tegenaan lopen en wat ze nodig hebben om balans te kunnen behouden tussen mantelzorg, werk, gezin en andere verantwoordelijkheden.
Die gesprekken leverden andere inzichten op dan cijfers alleen. Ze maakten zichtbaar welke drempels mantelzorgers ervaren bij het vinden en gebruiken van ondersteuning en welke oplossingen volgens hen het beste aansluiten bij de dagelijkse praktijk.
In rondetafelgesprekken vertellen mantelzorgers waar zij tegenaan lopen en wat ze nodig hebben om balans te kunnen behouden tussen mantelzorg, werk, gezin en andere verantwoordelijkheden.
Laura Methorst, ouderenadviseur en projectleider
Odensehuis in Katwijk
Om de betrokkenheid te versterken, werden mantelzorgers bijvoorbeeld vanaf de start uitgenodigd om mee te denken over nieuwe plannen en initiatieven, zoals de ontwikkeling van een Odensehuis. Laura Methorst: ‘In bijeenkomsten voor mensen met dementie en hun mantelzorgers hebben we gevraagd wat voor hen echt belangrijk was in een Odensehuis. Ook hebben we samen met mantelzorgers, en waar mogelijk ook met mensen met dementie, locaties bezocht. Daar kwam een geschikte locatie uit, aan het strand.’
Geef het tijd
Een voorziening kan beschikbaar zijn, maar dat betekent niet automatisch dat mantelzorgers deze weten te vinden of gebruiken. Ondersteuning werkt beter wanneer deze aansluit bij het moment waarop iemand daar behoefte aan heeft.
Ook het Odensehuis had wat tijd nodig om op gang te komen, vertelt Laura. ‘Bij de eerste bijeenkomst was er niemand, daar werd ik best zenuwachtig van. Maar de Katwijkers gaven aan dat we het even de tijd moesten geven. En ze hadden gelijk, we moeten er nu stoelen bij zetten en denken zelfs aan uitbreiding!’.
Bij de eerste bijeenkomst was er niemand, daar werd ik best zenuwachtig van. Maar de Katwijkers gaven aan dat we het even de tijd moesten geven. En ze hadden gelijk, we denken nu zelfs aan uitbreiding!
Tijdige ondersteuning vraagt meer dan een voorziening
Een belangrijke les uit Katwijk is dat het benutten van ervaringskennis tijd vraagt. Mantelzorgers moeten ervaren dat hun inbreng serieus wordt genomen en zichtbaar terugkomt in beleid en uitvoering. In de uitvoeringsagenda mantelzorgondersteuning en respijtzorg van Katwijk is daarom nadrukkelijk aandacht voor het tijdig bereiken van mantelzorgers en het toegankelijk maken van ondersteuning. Daarmee probeert de gemeente een uitdaging aan te pakken waar veel gemeenten mee worstelen: hoe zorg je ervoor dat mensen niet pas hulp krijgen wanneer zij al overbelast zijn?
Mantelzorgers moeten ervaren dat hun inbreng serieus wordt genomen en zichtbaar terugkomt in beleid en uitvoering.
Van luisteren naar samen ontwikkelen
De ervaringen uit Katwijk laten zien dat goede mantelzorgondersteuning begint met luisteren naar degenen om wie het gaat. Niet alleen om behoeften op te halen, maar ook om te begrijpen welke drempels mantelzorgers en naasten ervaren in het dagelijks leven.
Voor gemeenten, dementienetwerken en zorgorganisaties ligt daar een belangrijke opgave. Door mantelzorgers en naasten structureel te betrekken bij beleid, uitvoering en evaluatie ontstaat ondersteuning die beter aansluit op wat zij nodig hebben.