Deel deze pagina via:
Zie de mens
Gepubliceerd op: 02-03-2026
In deze blog laat ik zien hoe een casemanager dementie persoonsgerichte zorg vormgeeft en de mens achter de ziekte ziet, aan de hand van levensverhalen uit de praktijk. Ik ben Monique Dekker, ik ben werkzaam als casemanager dementie bij Geriant en blog op persoonlijke titel.
Een mens is een mens en blijft een mens, ook wanneer hij een ziekte als dementie krijgt. Dementie heeft een grote en ingrijpende impact op zowel de persoon zelf als op zijn omgeving. Juist daarom is het van groot belang dat iemand gezien, gehoord en gewaardeerd wordt. Dit zijn fundamentele menselijke basisbehoeften en vormen de basis voor verbinding tussen mensen.
Mensen hebben van nature de wens om eigen regie te hebben en te behouden. Het gaat om de vrijheid en het vermogen om zelfstandig beslissingen te nemen en richting te geven aan het eigen leven. Bij dementie kan dit vermogen geleidelijk afnemen naarmate de ziekte vordert. Dat maakt het des te belangrijker om de mens achter de ziekte te blijven zien.
Door de mens te zien, bij voorkeur al in een vroeg stadium van het ziekteproces, wordt duidelijk welke keuzes iemand wil maken in zijn leven en welke wensen en waarden belangrijk zijn. Dit maakt het mogelijk om iemand te ondersteunen bij het maken van keuzes op het moment dat dit moeilijker wordt. Het stelt zorgverleners en naasten in staat om tijdig in te spelen op wat voor de persoon belangrijk is, zodat de zorg beter aansluit bij zijn of haar behoeften en verlangens.
Persoonsgerichte zorg en Kitwood
Het zien van de mens vindt zijn oorsprong in de persoonsgerichte zorg. De grondlegger van deze benadering is de Britse professor Tom Kitwood. Hij legde de nadruk op de basisbehoeften en verlangens van mensen met dementie en verwerkte deze in de zogenoemde behoeftebloem van Kitwood.
De belangrijkste basisbehoeften volgens Kitwood zijn:
- liefde: de behoefte aan liefdevolle aandacht en respect;
- comfort: de behoefte aan troost en steun;
- erbij horen: de behoefte aan sociale inclusie en verbondenheid;
- gehechtheid: de behoefte aan veiligheid en vertrouwdheid;
- identiteit: de behoefte aan behoud van identiteit en zelfwaardering;
- bezig zijn: de behoefte aan participatie en zinvolle activiteiten.
Casus: individuele begeleiding
Je bent het liefst lekker bezig in en om het huis. Actief zijn geeft je een gevoel van rust en voldoening. Je komt uit een groot gezin en groeide op op de boerderij, waar je van jongs af aan moest meehelpen. Het melken van de koeien hoorde bij het dagelijks leven en je leerde al vroeg wat hard werken betekent. Op 25-jarige leeftijd trouwde je, en samen kregen jullie twee kinderen. Inmiddels zijn jullie al 60 jaar getrouwd. Door de dementie ben je je hier zelf niet altijd bewust van, maar het is een belangrijk deel van jouw levensverhaal.
Je geeft aan dat je het warrige gevoel niet zo prettig vindt, maar verder merk je er zelf niet zoveel van. Thuis ben je meestal vrij passief en je scharrelt wat rond in huis. Je geeft aan heel tevreden te zijn met het leven dat je nu leeft. Met geduld en duidelijke korte vragen kan je nog goed aangeven wat je wensen zijn in het leven en hoe je richting aan jouw leven wil geven.
In het dagelijks leven wordt het steeds moeilijker om zelf dingen op te pakken. Vooral jouw partner en kinderen merken dit op. Met aansturing en begeleiding lukt dit wel, spreekwoordelijke vreemde ogen ‘dwingen’. Zo hebben we samen een tuinhek uit de voortuin verwijderd. We hadden de grootste lol samen en het was merkbaar hoe zelfverzekerd je je voelde toen het gelukt was. Het hek werd gelijk naar ‘jouw zagerij’ getild. Dit is wat je graag doet. Hout verzagen voor jouw open haard. Jouw trots.
Om voor je partner wat oplaadmomenten te creëren hebben we geprobeerd met je naar een zorgboerderij te gaan. Je vond dit hartstikke leuk, maar na 2 uurtjes ‘werken’ vond je het welletjes en vertrok lopend richting huis. Als alternatief kwam ik op het idee om een maatje te vinden in de vorm van individuele begeleiding. Iemand die samen haardhout kan sprokkelen in de buurt. Een waardevolle activiteit waar je voldoening uit kan halen en wat een vervolg oplevert. Helaas is dit officieel verboden en strafbaar. Leuk idee, maar helaas…
We zijn nu met de individuele begeleiding een plan aan het maken hoe we toch een zinvolle daginvulling kunnen vinden voor jou. Bijvoorbeeld ophalen van pallets op gratis ophaalpunten. Iets dat echt bij jou past en je het gevoel van zelfverzekerdheid en kracht laat ervaren.
Investeer in het zien van de mens
Het zien van de mens bereik je door er echt te zijn. Door je in te leven in de persoon en de tijd te nemen om te luisteren naar wat iemand met je wil delen.
Het zien van de mens bereik je door de juiste vragen te stellen, door door te vragen en nieuwsgierig te zijn. Denk bijvoorbeeld aan vragen als:
- Wat is belangrijk voor iemand? Wat geeft het leven zin? Waar krijgt iemand energie van?
- Wat betekent gezondheid of welzijn voor deze persoon?
- Wat betekent dementie voor hem of haar?
- Vraag naar het leven van iemand. Vraag naar wensen, behoeften en verlangens.
Neem iemand mee in de keuzes en laat hem of haar regie over het eigen leven ervaren. Pas daarbij samen beslissen toe, een methodiek die hierbij ondersteunt.
Casus: dansgroep
Liefde en humor. Dit is wat ik vanaf het eerste contact bij jullie voel. Beiden begin 20 toen jullie elkaar het ja-woord gaven. Inmiddels 57 jaar getrouwd en samen 2 kinderen gekregen. Iedere keer dat ik bij jullie ben, straalt de liefde er weer af. Liefde, met een vleugje humor; anders hou je het niet vol, zeg je me met een lach.
Ik ken jullie sinds 2023 in verband met de geheugenproblemen die je ervaart. Vanaf het begin hebben jullie aangegeven samen te willen blijven, zolang dat mogelijk is. Samen sterk, dat stralen jullie uit. Ondanks de achteruitgang blijft dit voelbaar.
Jarenlang danste je bij een balletschool. Je pikte de choreografie zo op en kon dit ook goed overbrengen aan anderen. Uiteindelijk kreeg je de kans om de balletschool over te nemen en gaf je balletlessen aan dansers van jong tot oud. Dit was een grote stap in jullie leven. Jullie werkten veel langs elkaar heen, maar dat deed niets af aan jullie liefde voor elkaar.
Vanwege de achteruitgang in de dementie hebben we afgelopen jaren kleine stapjes gezet in het toelaten van zorg. Voor jullie waren dit grote stappen. De focus lag continu op wat jij fijn vindt en wat voor jouw partner nodig is.
Na een val neemt de zorgbehoefte toe, en daarmee ook de druk op jouw partner. Ondanks de zorgen en de achteruitgang die er zijn, blijft de wens heel sterk om samen te blijven. In gesprek met jullie, en in aanwezigheid van een van de kinderen, bespreken we samen wat de mogelijkheden zijn. Wederom met de focus op jullie wensen. Naar aanleiding van dit gesprek komen we uit op daginvulling voor 2 dagen in de week. Samen maken we kennis bij een dagbesteding en we bespreken wie je bent, wat jullie behoefte is en wat voor jou belangrijk is. Uit mijn ervaring weet ik dat er daar één keer per week een dansgroep is. Je wilt daar graag bij aansluiten, maar het wennen aan de daginvulling valt niet mee en het kan voelen alsof je een beetje wordt weggedrukt. We praten er samen over, waarna ik contact opneem met de dagbesteding zodat we een passend plan kunnen maken. Ik bezoek je daar geregeld even. Dit vind je fijn. We zetten kleine stappen om ervoor te zorgen dat het passend is en haalbaar is voor jou. Alles om te zorgen dat jullie samen kunnen blijven.
Het leven kan veranderen door dementie; individuele behoeften blijven bestaan
Voor de meeste mensen is het bekend dat het leven verandert zodra er sprake is van dementie. Het is vaak een moeilijke periode voor de persoon zelf en voor zijn of haar naasten.
Voor mij is het waardevol om deze moeilijke periode zo aangenaam mogelijk te maken voor de persoon met dementie en zijn of haar naasten. Dat doe ik door de mens écht te zien en te luisteren naar wat hij of zij te vertellen heeft, door de behoeften en verlangens in kaart te brengen, door vragen te stellen over het leven dat iemand heeft geleefd, en door te luisteren naar wensen over welzijn, gezondheid en het dagelijks leven. Aansluiten bij de individuele behoeften en verlangens vergroot de kwaliteit van leven.
Het begint allemaal door er te zijn. Zie de mens, dat is de basis van werken met mensen. Kleine stappen kunnen al een groot verschil maken. Ieder mens verdient het om gezien, gehoord en gewaardeerd te worden. Ieder mens verdient het om iemand te hebben die er voor hem of haar is.